นั่งสมาธิ ลมหายใจมันแผ่วเหมือนจะหายไป จะขาดใจตายไหม?

ถาม: เวลากำหนดรู้ลมหายใจ (หรือคำบริกรรม) ไปสักพัก ลมหายใจมันแผ่วจนเหมือนจะหายไปเลย จะขาดใจตายไหมครับ? ต้องฝืนหายใจไหม?

ตอบ:
ไม่ต้องห่วงเรื่องขาดใจตาย ร่างกายมันมีระบบอัตโนมัติเพื่อเอาออกซิเจนเข้าเป็นปกติอยู่แล้ว แม้เราไม่ได้สั่ง มันก็หายใจของมันเอง ลองดูสิ เวลาปกติเราใส่ใจอย่างอื่น เราก็ไม่ได้ใส่ใจที่ลมหายใจนี่ มันก็ยังหายใจของมันไปเรื่อย ขอให้มั่นใจในกลไกของร่างกาย ไม่มีใครตายเพราะลมหายใจละเอียดในสมาธิ

ส่วนอาการที่คิด กังวล หรือกลัวขึ้นมา... นั่นคือ "นิวรณ์" มันย้อนกลับมาทำหน้าที่ของมัน เพื่อกั้นไม่ให้จิตตั้งมั่น เพราะงั้น เราต้องรู้ทันนิวรณ์เมื่อมันเข้ามากระทบใจ วางนิวรณ์ลงไป อย่าไปคิดว่านิวรณ์คือเรา

ลองทำความเข้าใจเรื่องลมหายใจใหม่

ตอนเราโกรธหรือเหนื่อย เราจะหายใจแรงและถี่ เพราะสมองคิดเยอะ ใช้พลังงานเยอะ ตรงกันข้าม พอนั่งสมาธิ จิตเริ่มนิ่ง ความคิดลดลง มาปักอยู่กับอารมณ์เดียว ร่างกายแทบไม่ได้ใช้พลังงาน ความต้องการออกซิเจนจึงลดลง ลมหายใจเลยค่อยๆ เบาลง ละเอียดขึ้น และสั้นลงๆ

จนบางครั้งเหมือนลมหายใจหายไป... จริงๆ ลมน่ะยังมีอยู่ แต่เพราะจิตมันรวมตัว มันเริ่มถอนการรับรู้จากระบบประสาททางกาย เมื่อจิตตั้งมั่นถึงที่สุด มันจะไม่ใส่ใจ วางลมหายใจลงไปเองโดยอัตโนมัติ

สิ่งที่ต้องทำคือ

อย่าฝืนกระตุ้นให้หายใจแรงๆ เพราะมันคือการเข้าไปแทรกแซงสภาวะ จิตจะถอยหลังแทนที่จะตั้งมั่น

เปลี่ยนจากการบังคับลม เป็นการ "สังเกตลม" ลมจะสั้นจะยาวปล่อยมัน แค่รู้ไปตรงๆ ถ้าไม่รู้สึกถึงลม ก็แค่รู้ว่า "ตอนนี้ไม่มีลมแล้วนะ" แล้วปล่อยมันไป ให้ตามรู้ความนิ่ง หรือ "ตัวรู้" ที่เด่นดวงขึ้นมาแทน

หัวใจสำคัญ:
ไม่จำเป็นต้องรอให้ลมหายใจดับสนิทจนเป็นนิ่งเป็นก้อนหิน แค่จิตตั้งมั่นแยกตัวออกมาเป็นผู้รู้ผู้ดูได้ชัดเจนแล้ว ให้ถอยออกมาหยิบขันธ์ 5 ขึ้นมาสับแยกพิจารณา ว่ามันไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวเราไม่ใช่ของเรา นี่คือการเข้าวิปัสสนาเดินปัญญาเพื่อตัดสักกายทิฏฐิ